Thu hẹp khoảng cách giới, khơi nguồn phát triển nhân lực nữ chất lượng cao

Các đại biểu thảo luận về Chuyên đề 'Xây dựng người phụ nữ Việt Nam thời đại mới, góp phần phát triển văn háo và con người Việt Nam" tại Trung tâm thảo luận số 2 dưới sự chủ trì của Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Minh Hương và Phó trưởng Ban Thường trực Ban Công tác Phụ nữ, Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Kim Dung

Tại Trung tâm thảo luận số 2, dưới sự chủ trì của Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Minh Hương và Phó trưởng Ban Thường trực Ban Công tác Phụ nữ, Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Kim Dung, các đại biểu tập trung thảo luận về Chuyên đề "Xây dựng người phụ nữ Việt Nam thời đại mới, góp phần phát triển văn hoá và con người Việt Nam".

Phát biểu đề dẫn nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Minh Hương nhấn mạnh: Phát triển văn hóa, con người được Đảng ta xác định là "nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước". Xây dựng và phát triển văn hóa có mối quan hệ biện chứng với xây dựng, phát triển con người: Xây dựng, phát triển văn hóa nhằm hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới; đồng thời xây dựng, phát triển con người Việt Nam cũng là để xây dựng, phát triển văn hóa.

Theo Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Minh Hương, đất nước ta đang đứng trước rất nhiều thời cơ, vận hội mới để phát triển nhanh và bền vững. Điều đó đòi hỏi phải có nguồn nhân lực chất lượng, đáp ứng được yêu cầu của chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức, khoa học công nghệ và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Trong khi đó, khoảng cách giới vẫn đang tồn tại trong tất cả các lĩnh vực và phần thiệt thòi vẫn chủ yếu nghiêng về phụ nữ. Định kiến giới, khuôn mẫu giới vẫn đang là cản trở khiến phụ nữ ít tham gia vào những ngành khoa học cơ bản, những lĩnh vực trọng yếu trong nền kinh tế số và khiến khoảng cách giới có nguy cơ bị kéo giãn nếu không có các biện pháp thúc đẩy mạnh mẽ.

Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Minh Hương phát biểu đề dẫn phiên thảo luận

Với chuyên đề của Trung tâm thảo luận: "Xây dựng người Phụ nữ Việt Nam thời đại mới, góp phần phát triển văn hoá và con người Việt Nam", Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Minh Hương đề nghị các đại biểu tập trung góp ý, đánh giá kết quả triển khai Phong trào thi đua "Xây dựng người Phụ nữ Việt Nam thời đại mới" mà Hội LHPN Việt Nam phát động trong giai đoạn 2022-2026.

Đồng thời phân tích những vấn đề mới đặt ra đối với công tác nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nữ trong bối cảnh hiện nay; thảo luận các giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nữ chất lượng cao; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng số, năng lực đổi mới sáng tạo, khả năng hội nhập quốc tế cho phụ nữ; tạo điều kiện để phụ nữ phát huy tiềm năng, tham gia ngày càng nhiều vào các lĩnh vực khoa học công nghệ, chuyển đổi số, quản trị và lãnh đạo.

Trao đổi các giải pháp phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng gia đình hạnh phúc, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc; xây dựng người phụ nữ Việt Nam phát triển toàn diện, có tri thức, đạo đức, sức khỏe, trách nhiệm với bản thân, gia đình, xã hội và đất nước.

Đồng thời đề xuất các giải pháp đổi mới nội dung, phương thức hoạt động Hội nhằm phát huy vai trò chủ thể của phụ nữ. Cũng như nêu những kiến nghị các cơ chế, chính sách nhằm tạo môi trường thuận lợi để phụ nữ phát triển toàn diện, phát huy tài năng, trí tuệ và vai trò trong đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội; góp phần thực hiện mục tiêu bình đẳng giới và phát triển bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

Thu hẹp khoảng cách giới ngay từ bậc phổ thông đến các vị trí chiến lược

Thảo luận về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, bà Nguyễn Thị Quyên Thanh, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhấn mạnh: Nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là một trong những đột phá chiến lược, là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia và sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Các văn kiện Đại hội XII của Đảng, Nghị quyết số 29 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Nghị quyền số 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đều thống nhất khẳng định: Đầu tư cho con người, cho giáo dục và phát triển nguồn nhân lực là đầu tư cho tương lai của dân tộc.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng, phụ nữ không chỉ là lực lượng lao động quan trọng mà còn là nguồn lực phát triển đặc biệt của quốc gia. Phát triển nguồn nhân lực nữ chất lượng cao không chỉ là yêu cầu của công tác phụ nữ hay mục tiêu bình đẳng giới, mà là yêu cầu trực tiếp của chiến lược phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, công tác bình đẳng giới và phát triển phụ nữ đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, vẫn còn một số thách thức.

Thứ nhất, phụ nữ vẫn chưa tham gia tương xứng với tiềm năng trong các lĩnh vực dẫn dắt tương lai như khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và đổi mới sáng tạo. Trong khi đây lại là những lĩnh vực quyết định năng lực cạnh tranh của quốc gia trong những thập niên tới.

Bà Nguyễn Thị Quyên Thanh, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo tham luận tại Phiên thảo luận

Thứ hai, nguồn nhân lực nữ trình độ cao chưa được phát huy đầy đủ. Tỷ lệ nữ tham gia nghiên cứu khoa học, lãnh đạo các nhóm nghiên cứu, giữ các vị trí quản lý cấp cao còn khiêm tốn.

Thứ ba, khoảng cách cơ hội giữa các vùng miền vẫn còn tồn tại. Trẻ em gái ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận giáo dục chất lượng, ngoại ngữ, kỹ năng số và định hướng nghề nghiệp.

Thứ tư, định kiến giới tuy đã giảm nhưng vẫn là rào cản vô hình ảnh hưởng đến lựa chọn nghề nghiệp, cơ hội phát triển và sự tự tin của nhiều phụ nữ và trẻ em gái.

Những vấn đề trên cho thấy mục tiêu hôm nay không chỉ là bảo đảm quyền được học tập của phụ nữ, mà phải tạo điều kiện để phụ nữ phát huy tối đa năng lực, tham gia bình đẳng vào những lĩnh vực tạo ra giá trị gia tăng cao nhất của nền kinh tế và giữ vai trò ngày càng quan trọng trong tiến trình phát triển đất nước.

Quang cảnh phiên thảo luận

Theo đó, đại diện ngành Giáo dục đề xuất: Tiếp tục đưa bình đẳng giới trở thành nội dung xuyên suốt trong chiến lược phát triển giáo dục và phát triển nguồn nhân lực quốc gia; bảo đảm mọi phụ nữ và trẻ em gái đều có cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng, học tập suốt đời và phát triển toàn diện. Đồng thời tạo đột phá trong phát triển nữ sinh và nữ trí thức ở các lĩnh vực STEM. Đẩy mạnh giáo dục STEM từ phổ thông; xây dựng các chương trình hỗ trợ, học bổng, cố vấn nghề nghiệp; khuyến khích phụ nữ tham gia các lĩnh vực công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Cần tạo điều kiện để phụ nữ tham gia vào các vị trí hoạch định chính sách, quản trị đại học, lãnh đạo nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và quản trị quốc gia. Đây chính là điều kiện để phụ nữ thực sự trở thành lực lượng tiên phong trong sự nghiệp phát triển đất nước.

Cùng với đó, thúc đẩy học tập suốt đời và nâng cao năng lực số cho phụ nữ. Đồng thời ưu tiên phát triển nguồn nhân lực nữ ở vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới và hải đảo; bảo đảm không để bất kỳ trẻ em gái nào bị bỏ lại phía sau trong tiếp cận giáo dục và cơ hội phát triển. Đặc biệt, xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ phụ nữ học tập, nghiên cứu, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và tham gia lãnh đạo; đồng thời quan tâm phát hiện, bồi dưỡng đội ngũ nữ trí thức, nữ nhà khoa học, nữ chuyên gia và nữ lãnh đạo trẻ trong các lĩnh vực then chốt của đất nước.

Cần cơ chế phát hiện, bồi dưỡng và trọng dụng tài năng nữ trong STEM

Đồng quan điểm và nhận định bức tranh tổng thể nhân lực nữ trong lĩnh vực STEM, GS.TS. Lê Thị Thanh Nhàn, Nghiên cứu viên cao cấp, Viện Toán học, Viện Hàn lâm - Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cho rằng: Hiện nay, phụ nữ chỉ chiếm khoảng 37% lực lượng lao động STEM. Nhìn sâu hơn vào cơ cấu nguồn nhân lực, khoảng cách giới vẫn hiện hữu rõ rệt thông qua xu hướng sụt giảm nghiêm trọng của tỷ lệ nữ giới khi đi sâu vào các bậc học cao hơn, các vị trí lãnh đạo, quản lý khoa học công nghệ hoặc hoạch định chính sách cấp chiến lược.

GS.TS. Lê Thị Thanh Nhàn, Nghiên cứu viên cao cấp, Viện Toán học, Viện Hàn lâm - Khoa học và Công nghệ Việt Nam, tham luận

Thực tế tại các cơ sở giáo dục đại học và cao đẳng, tỷ lệ người học lựa chọn lĩnh vực STEM nhìn chung còn thấp, đặc biệt là nguồn tuyển nữ sinh trong các khối ngành công nghệ lõi và kỹ thuật chuyên sâu như trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và bán dẫn.

Theo đó, GS.TS. Lê Thị Thanh Nhàn đề xuất: Cần tăng cường giáo dục STEM cho trẻ em gái ngay từ bậc phổ thông; đặc biệt chú trọng đầu tư nguồn lực và thiết bị công nghệ cho vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số để xóa bỏ khoảng cách tiếp cận. Đồng thời cần xây dựng mạng lưới cố vấn nữ STEM trên phạm vi toàn quốc, kết nối các nhà khoa học, chuyên gia và doanh nhân nữ với học sinh, sinh viên và nhà nghiên cứu trẻ nhằm xóa bỏ định kiến giới, truyền cảm hứng về nghề nghiệp và những hình mẫu thành công.

Cùng với đó, cần có cơ chế phát hiện, bồi dưỡng và trọng dụng tài năng nữ trong các lĩnh vực khoa học công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ môi trường và năng lượng xanh. Đi cùng với đó là xây dựng môi trường nghiên cứu và làm việc thân thiện hơn với phụ nữ; tăng cường sự hiện diện của phụ nữ trong các vị trí lãnh đạo khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ở các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước...

Các đại biểu tham dự Trung tâm thảo luận số 2

Đại diện cho thế hệ nữ thanh niên, chị Nguyễn Ny Hương, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Bí thư Tỉnh đoàn Hà Tĩnh, nhấn mạnh: Để xây dựng những thế hệ nữ thanh niên trong thời đại mới phát triển toàn diện, cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức giáo dục đối với nữ thanh niên. Chú trọng xây dựng hình mẫu người phụ nữ Việt Nam thời đại mới có tri thức, bản lĩnh, tự tin, sáng tạo, trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội; kịp thời phát hiện, bồi dưỡng, xây dựng nguồn nhân lực nữ phát triển.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận

Đồng thời, quan tâm, chú trọng đến công tác hỗ trợ nữ thanh niên học tập, lập thân, lập nghiệp, nâng cao năng lực thích ứng trong thời kỳ chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức. Đồng thời chăm lo đến đời sống tinh thần và sức khỏe tâm lý của nữ thanh niên; cần xây dựng nhiều hơn các mô hình tư vấn tâm lý, kỹ năng sống, kỹ năng bảo vệ bản thân; đồng thời tạo ra các không gian văn hóa, diễn đàn kết nối tích cực để nữ thanh niên được lắng nghe, được đồng hành và được phát triển toàn diện.

Tham luận về vai trò của đội ngũ nữ trí thức trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học công nghệ, TS. Phạm Thị Mỵ, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nữ trí thức Việt Nam, nhấn mạnh: Thông qua hoạt động của Hội Nữ trí thức Việt Nam những năm qua, mạng lưới nữ trí thức ngày càng được mở rộng, tạo môi trường kết nối, hợp tác và lan tỏa tri thức trong nhiều lĩnh vực khoa học và công nghệ. Hội đã trở thành mái nhà chung của hơn 6.000 nữ trí thức hoạt động trong nhiều lĩnh vực: khoa học, giáo dục, y tế, kinh tế, pháp luật, văn hóa - nghệ thuật và doanh nghiệp.

Trong giai đoạn 2020 - 2025, đội ngũ nữ trí thức đã có nhiều công trình nghiên cứu, sáng kiến và giải pháp công nghệ trong các lĩnh vực như y học, công nghệ sinh học, nông nghiệp, môi trường, giáo dục và chuyển đổi số.

Thông qua các diễn đàn khoa học, hội thảo chuyên ngành và các chương trình hợp tác nghiên cứu, nhiều nữ khoa học đã tích cực đóng góp tri thức vào quá trình hoạch định chính sách, phát triển kinh tế - xã hội và giải quyết các vấn đề bền vững của đất nước.

TS. Phạm Thị Mỵ, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nữ trí thức Việt Nam, tham luận

Tuy nhiên, đội ngũ nữ trí thức vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, như tỷ lệ nữ tham gia lãnh đạo các tổ chức khoa học và công nghệ còn hạn chế; Áp lực cân bằng giữa nghiên cứu khoa học và trách nhiệm gia đình vẫn là thách thức lớn đối với nhiều nhà khoa học nữ; khả năng tiếp cận nguồn lực nghiên cứu, quỹ đổi mới sáng tạo và cơ hội thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn chưa đồng đều.

Để phát huy hơn nữa vai trò của nữ trí thức trong đổi mới sáng tạo và phát triển khoa học công nghệ, lãnh đạo Hội Nữ trí thức Việt Nam đề nghị: Tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển đội ngũ trí thức, trong đó có chính sách hỗ trợ nữ trí thức trong nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Tạo điều kiện để nữ trí thức tham gia nhiều hơn vào các vị trí lãnh đạo khoa học và các hội đồng tư vấn chính sách. Xây dựng các chương trình kết nối mạng lưới nữ trí thức trong và ngoài nước nhằm thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Đồng thời tăng cường các chương trình đào tạo, bồi dưỡng thế hệ nữ trí thức trẻ, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.