Hình tượng nhân vật nữ trong lịch sử và truyền thuyết tại các đền thờ
Có thể nói trong số những nữ anh hùng, có công rất lớn trong lịch sử dân tộc thì Hai Bà Trưng (Trưng Trắc, Trưng Nhị), người lãnh đạo khởi nghĩa chống quân Đông Hán từ những năm bốn mươi sau Công nguyên được lập nhiều đền thờ nhất, như đền ở Mê Linh tỉnh Vĩnh Phúc; đền Đồng Nhân tại quận Hai Bà Trưng, Hà Nội... Ngoài ra, có đền Bà Triệu ở huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa thờ bà Triệu Thị Trinh, người lãnh đạo khởi nghĩa chống quân Ngô trong thế kỷ thứ 3; đền Nghè ở Hải Phòng thờ bà Lê Chân, một nữ tướng của Hai Bà Trưng; đền thờ Bùi Thị Xuân, nữ tướng của Vua Quang Trung ở huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định; đền Bích Châu ở Hà Tĩnh...
Nhiều nhất vẫn là những nơi thờ các “nữ thần” theo truyền thuyết. Bà chúa Liễu Hạnh, một trong “tứ bất tử” của Việt Nam, được tôn thờ là “Mẫu nghi thiên hạ”, là Thánh, được thờ phụng ở nhiều nơi trong nước như Hà Nội, Thanh Hóa, Quảng Bình, TPHCM... Đặc biệt là tại huyện Vụ Bản, tỉnh
Cùng với những nhân vật nữ hoàn toàn Việt Nam, ở nước ta còn có nhiều nơi thờ phụng các thần thánh có “gốc” nước ngoài như tại TPHCM có nhiều nơi thờ Bà Thiên Hậu tức Thiên Hậu Thánh Mẫu mà theo truyền thuyết là một cô gái họ Lâm (Lâm Mặc Nương) ở tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc (đời Tống), đã tu luyện thành thần tiên, thường cứu người bị nạn trên biển, nên những người Hoa khi vượt biển đến sinh sống ở miền đất mới đều thờ “Bà”, gồm các Hội quán: Quảng Triệu ở quận 1; Quỳnh Phủ, Ôn Lăng, Hà Chương, Tuệ Thành (thờ cả Long Mẫu Nương Nương và Kim Hoa Nương Nương ở quận 5...) và nhiều đền, miếu ở các nơi khác. Chùa Bà ở Bình Dương và đền Trà Cổ ở Quảng Ninh... cũng thờ Bà Thiên Hậu.
Ngoài các đền thờ nêu trên, ở nước ta còn có nhiều đình, miếu, đền của cả người Hoa lẫn người Việt còn thờ Ngũ Hành Nương Nương tức năm vị “Thánh” thuộc ngũ hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ hoặc ở Bắc Ninh có chùa Dâu thờ Phật Mẫu Man Nương và đền thờ Bà Chúa Kho mà theo truyền thuyết là người có công tổ chức sản xuất, tích trữ lương thực, trông nom kho tàng của quốc gia vào đời Lý; đền Tây Thiên ở Tam Dương tỉnh Vĩnh Phúc thờ Quốc Mẫu Tây Thiên...
Những đình, đền, miếu thờ cúng những nhân vật nữ trong lịch sử cũng như trong truyền thuyết - những cơ sở tín ngưỡng dân gian đã tồn tại suốt chiều dài lịch sử của đất nước - là một sự tôn vinh đối với người phụ nữ, đặc biệt là người phụ nữ xưa, khi chưa có khái niệm về quyền bình đẳng nam - nữ. Bên cạnh đó, những cơ sở tín ngưỡng này còn có những giá trị nhất định về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật kiến trúc, cũng như có tác dụng tốt đối với đời sống tinh thần của người dân, nhất là những đền, miếu đã tồn tại hàng trăm, hàng nghìn năm qua và sẽ còn tồn tại lâu dài với thời gian. Do vậy, tìm hiểu, thăm quan những đền, miếu thờ đó cũng sẽ là những việc làm hữu ích, đặc biệt là đối với nam giới, bởi lẽ sẽ làm tăng giá trị, nâng cao thêm vị thế của người phụ nữ trong cuộc sống.
