Vận động xã hội thực hiện bình đẳng giới, tham gia xây dựng Đảng, hệ thống chính trị trong sạch vững mạnh
Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Minh Hương trình bày chuyên đề: Thực hiện nhiệm vụ “Vận động xã hội thực hiện bình đẳng giới vì sự phát triển của phụ nữ” và nhiệm vụ “Tham gia xây dựng Đảng, hệ thống chính trị trong sạch vững mạnh, tham gia quản lý nhà nước, thực hiện đại đoàn kết toàn dân tộc”
Nhìn lại Nhiệm kỳ XIII: Những dấu ấn và hạn chế cần rút kinh nghiệm
Nhìn lại chặng đường của nhiệm kỳ XIII, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Minh Hương khẳng định hoạt động của Hội đã đạt được 6 điểm nhấn cốt lõi, thể hiện rõ nét vai trò tiên phong của Hội trong việc vận động xã hội thực hiện bình đẳng giới. Một minh chứng sống động là hiện nay, rất nhiều văn bản quy phạm pháp luật của các bộ, ngành khi xây dựng đều chủ động lấy ý kiến từ Hội LHPN Việt Nam. Trên cơ sở đó, các cơ quan quản lý nhà nước có thêm căn cứ thực tiễn để ban hành hướng dẫn thực thi.
Điều này khẳng định tổ chức Hội ngày càng có nhận thức và hiểu biết sâu sắc, toàn diện hơn về các vấn đề giới. Sự ghi nhận này là minh chứng cho vị thế vững chắc của Hội trong việc tham gia xây dựng hệ thống chính trị và bảo vệ quyền lợi cho phụ nữ, đặc biệt thông qua việc triển khai các mô hình dân chủ ở cơ sở và các chương trình mục tiêu lớn như Dự án 8: "Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em".
Hàng đầu, từ trái sang phải: Phó Chủ tịch Thường trực Hội LHPN Việt Nam Trần Lan Phương; Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Thu Hiền tham dự hội nghị
Bên cạnh những thành quả đã đạt được, Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Minh Hương cũng thẳng thắn chỉ ra 4 hạn chế mang tính căn cơ mà hệ thống Hội cần nhìn nhận một cách nghiêm túc.
Hạn chế đầu tiên và cũng là trăn trở lớn nhất là công tác bình đẳng giới tại một số nơi vẫn chưa thực sự được quan tâm đúng mức. Đáng chú ý, một bộ phận cán bộ thuộc các ban ngành và ngay cả một số cán bộ Hội vẫn chưa có nhận thức đầy đủ, thấu đáo về bình đẳng giới. Năng lực lồng ghép giới trong xây dựng và thực thi chính sách vẫn còn là một khâu yếu. Đối với thế hệ cán bộ mới, do có sự thay đổi về mặt nhân sự, không phải ai cũng đã từng được trải qua các lớp tập huấn bài bản về giới. Nhiều người vẫn giữ tư duy lối mòn khi mặc định bình đẳng giới là câu chuyện riêng của phụ nữ, hoặc đơn thuần là việc cân bằng cơ học giữa nam và nữ, trong khi bản chất của vấn đề rộng lớn và sâu sắc hơn rất nhiều.
Bên cạnh đó, đối với nhiệm vụ xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, Hội vẫn còn 2 chỉ tiêu chưa đạt được trong nhiệm kỳ qua, nhất là chỉ tiêu về giám sát và phản biện xã hội. Xét về cả số lượng lẫn chất lượng, hoạt động phản biện của chúng ta ở nhiều nơi vẫn chưa thực sự đào sâu, chưa mang lại hiệu quả rõ rệt. Việc lên tiếng bảo vệ, phát hiện và xử lý các vụ việc xâm hại phụ nữ, trẻ em tại một số thời điểm vẫn chưa kịp thời.
Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Minh Hương lưu ý rằng, nếu nhìn vào số liệu báo cáo về các vụ bạo lực gia đình của Chính phủ trong 5 năm qua và so sánh với số lượng vụ việc mà Hội thực tế đã hỗ trợ, chúng ta sẽ thấy một khoảng cách lớn. Những con số đạt được trên báo cáo mới chỉ dừng lại ở các vụ việc do Hội chủ động phát hiện và tiếp cận, chưa bao quát được toàn bộ bức tranh thực tế. Đây là bài học về việc cần nâng cao năng lực chủ động của cán bộ Hội, đồng thời khắc phục những hạn chế về mặt kinh phí, nguồn lực và kỹ năng tuyên truyền vốn đang là rào cản lớn hiện nay.
Các đại biểu tham dự hội nghị
Định hướng triển khai nhiệm vụ trong nhiệm kỳ mới
Đối với nhiệm vụ về nâng cao nhận thức, vận động xã hội thực hiện bình đẳng giới, mặc dù đây là nhiệm vụ không mang chỉ tiêu áp lực cụ thể, tuy nhiên Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Minh Hương chia sẻ rằng việc không có chỉ tiêu lại chính là cơ hội để các cấp Hội nỗ lực tự thân và tự đánh giá một cách thực chất nhất vào cuối nhiệm kỳ.
Nội dung cốt lõi của nhiệm vụ này bao gồm việc thay đổi tư duy, nhận thức của các cấp, các ngành và toàn xã hội. Hội cần kiên quyết đấu tranh với những định kiến giới mang tính "thâm căn cố đế". Nhiều khẩu hiệu, quan niệm vô hình trung tạo ra rào cản vô hình, buộc người phụ nữ phải gánh vác áp lực kép từ trách nhiệm xã hội đến toàn bộ công việc gia đình; hay tư duy về "thiên chức làm vợ" cần được soi chiếu dưới lăng kính bình đẳng giới, cả người vợ và người chồng đều phải có trách nhiệm ngang nhau trong việc xây dựng tổ ấm.
Hội cũng sẽ chú trọng phát hiện, phối hợp giải quyết các vấn đề bảo vệ quyền lợi phụ nữ và phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ nữ, coi đây là chìa khóa để thực hiện khâu đột phá về xây dựng nguồn nhân lực nữ trong tương lai.
Đối với nhiệm vụ về tham gia xây dựng Đảng, hệ thống chính trị và quản lý nhà nước, trọng tâm sẽ được đặt vào chỉ tiêu số 8 - một chỉ tiêu mà nhiệm kỳ trước chúng ta chưa hoàn thành. Chỉ tiêu này được chia rõ thành 2 phần: chỉ tiêu hằng năm và chỉ tiêu nhiệm kỳ, áp dụng nghiêm túc cho từng cấp từ trung ương đến địa phương. Cụ thể, hằng năm, cấp trung ương và cấp tỉnh phải chủ trì giám sát ít nhất 1 chính sách và phản biện xã hội ít nhất 1 dự thảo văn bản quy phạm pháp luật hoặc chính sách liên quan.
Đối với cấp xã, yêu cầu đặt ra là phải giám sát ít nhất 1 chính sách và tham gia góp ý ít nhất 2 dự thảo văn bản của cấp ủy, chính quyền địa phương. Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Minh Hương nhấn mạnh, chỉ tiêu ở cấp xã tính theo đơn vị từng xã độc lập chứ không tính gộp theo trung bình cộng của huyện hay tỉnh, nghĩa là từng xã một đều phải phát sinh hoạt động giám sát thực tế. Đối với chỉ tiêu nhiệm kỳ, mục tiêu đặt ra đến cuối nhiệm kỳ là cấp trung ương phải đề xuất thành công 2 chính sách và mỗi tỉnh phải đề xuất thành công ít nhất 1 chính sách được cơ quan nhà nước ban hành.
Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Minh Hương trình bày chuyên đề
Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Minh Hương đã dành phần lớn thời gian để phân tích kỹ lưỡng về mặt quy trình và nội dung thực hiện. Về quy trình giám sát và phản biện xã hội, điều kiện tiên quyết là Hội phải thể hiện được vai trò chủ trì thông qua kế hoạch rõ ràng. Kế hoạch này có thể là kế hoạch độc lập do Hội ban hành, hoặc nếu nằm trong chương trình phối hợp tổng thể thì phải được thể hiện rõ ràng trong kế hoạch giám sát, phản biện chung của Mặt trận Tổ quốc cùng cấp thông qua cơ chế hiệp thương cuối năm. Các bước thực hiện phải bài bản, từ khâu lên kế hoạch, tổ chức hội nghị phản biện cho đến khâu quan trọng nhất là phải có văn bản phản biện xã hội chính thức gửi đến các cơ quan chức năng có thẩm quyền.
Về mặt nội dung, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam lưu ý một lỗi phổ biến mà các tỉnh thường mắc phải trong nhiệm kỳ trước, đó là sự nhầm lẫn giữa "phản biện xã hội" và "góp ý chính sách". Nhiều địa phương báo cáo đã thực hiện hàng loạt vụ phản biện nhưng khi ban kiểm tra rà soát lại thì đó thực chất là việc góp ý vào các dự thảo luật, hiến pháp hoặc các văn bản của trung ương gửi xuống. Phản biện xã hội đúng nghĩa phải được thực hiện đối với các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước cùng cấp soạn thảo. Nếu Hội LHPN cấp tỉnh muốn tính điểm phản biện thì văn bản đó phải là dự thảo quyết định, nghị quyết của Ủy ban nhân dân hoặc Hội đồng nhân dân tỉnh đó. Việc lấy các văn bản luật của trung ương để tính vào chỉ tiêu phản biện cấp tỉnh là hoàn toàn sai nguyên tắc và không được công nhận.
Đối với chỉ tiêu đề xuất chính sách, Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Minh Hương lưu ý các địa phương rằng một chu trình để ra được một chính sách thường mất ít nhất 2 năm, từ khâu thu thập thông tin, khảo sát thực trạng, xây dựng giải pháp đến trình duyệt. Mặc dù đây là chỉ tiêu tính cho cả nhiệm kỳ 5 năm nhưng các tỉnh phải bắt tay vào làm ngay từ bây giờ. Nếu để đến năm thứ tư mới bắt đầu khởi động thì chắc chắn đến năm thứ năm sẽ không có kết quả được ban hành và chính sách đang trong quá trình vận động đề xuất thì không được tính là đạt chỉ tiêu. Đồng thời, văn bản đề xuất phải do Hội chủ trì gửi đi và kết quả phải được ghi nhận rõ ràng bằng một văn bản quy phạm pháp luật hoặc quyết định chỉ đạo cụ thể của chính quyền.
Các đại biểu tham dự hội nghị
Bên cạnh công tác phản biện, chỉ tiêu về việc hằng năm các cấp Hội tham mưu tổ chức các hoạt động đối thoại chính sách, tiếp nhận kiến nghị trên cổng Mặt trận số và tổ chức "Tháng nghe dân nói" cũng là một điểm nhấn quan trọng. Ở cấp trung ương, hoạt động đối thoại thường được tổ chức giữa Thủ tướng Chính phủ với các tầng lớp phụ nữ, còn ở cấp tỉnh và cấp xã là cuộc đối thoại giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với hội viên.
Đối với việc tiếp nhận kiến nghị trên cổng Mặt trận số, đây là cơ chế yêu cầu bắt buộc hoạt động 24/7 nhằm tiếp nhận và xử lý kịp thời các đơn thư khiếu nại, phản ánh liên quan đến quyền lợi phụ nữ, giao cho Ủy ban kiểm tra của Hội làm đầu mối rà soát và chuyển xử lý theo thẩm quyền.
Về hoạt động "Tháng nghe dân nói", theo hướng dẫn mới nhất của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội sẽ lựa chọn tháng truyền thống của mình để triển khai. Như vậy, đối với Hội LHPN Việt Nam, hoạt động này sẽ tập trung cao điểm vào tháng 10 hằng năm. Các cấp Hội cần cụ thể hóa bằng việc tổ chức các diễn đàn nhân dân, các hòm thư góp ý, hoặc lồng ghép vào các hoạt động văn hóa công cộng tại địa phương. Đặc biệt, việc mở rộng các kênh lắng nghe ý kiến thông qua các nhóm mạng xã hội như Zalo, Facebook hay cổng thông tin điện tử của Hội cần được đẩy mạnh để tiếng nói của hội viên cơ sở được tiếp cận một cách nhanh nhất, chân thực nhất.
Khép lại chuyên đề, Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Minh Hương nhấn mạnh 2 điểm mới lớn nhất của chuyên đề lần này. Thứ nhất, đây là lần đầu tiên trong lịch sử công tác Hội, nhiệm vụ "Vận động xã hội thực hiện bình đẳng giới vì sự phát triển của phụ nữ" được tách ra và khẳng định như một nhiệm vụ độc lập. Sự thay đổi này không đơn thuần là cách sắp xếp bộ máy hay câu chữ, mà khẳng định bản sắc và sứ mệnh đặc thù tạo nên vị thế của Hội LHPN Việt Nam trong hệ thống chính trị. Thứ hai, các nội dung về đối thoại chính sách, cổng Mặt trận số và "Tháng nghe dân nói" chính là sự cụ thể hóa sinh động Nghị quyết Đại hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam XI, đưa hoạt động của Hội hòa chung vào dòng chảy dân chủ trực tiếp của đất nước.
